آفت دهان چیست؟
آفت (Aphthous Ulcer) زخم کوچک و دردناکی است که در مخاط نرم دهان ایجاد میشود؛ معمولاً روی سطح داخلی گونه و لب، زیر زبان یا کف دهان. کف زخم سفید یا زردرنگ است و حاشیهی آن قرمز و ملتهب به نظر میرسد.
آفت واگیردار نیست. از راه بوسیدن، ظرف مشترک یا هیچ تماس دیگری منتقل نمیشود. این نکته را از آن رو تأکید میکنیم که آفت اغلب با تبخال اشتباه گرفته میشود و آن یکی واگیردار است.
تفاوت آفت با تبخال
این دو را میتوان از روی محل و ظاهرشان تفکیک کرد و تفاوتشان در درمان هم اثر دارد:
- آفت داخل دهان و روی بافت نرم ایجاد میشود؛ تبخال معمولاً روی لب، کنار لب یا پوست اطراف آن.
- آفت زخمی تکی با کف سفید است؛ تبخال با چند تاول کوچک شروع میشود که بعد میترکند و دلمه میبندند.
- آفت واگیردار نیست؛ تبخال ویروسی و واگیردار است.
- آفت به داروی ضدویروس پاسخ نمیدهد، چون علت آن ویروس نیست.
انواع آفت
- آفت کوچک: شایعترین نوع، کمتر از یک سانتیمتر، طی ۷ تا ۱۴ روز بدون جای زخم خوب میشود.
- آفت بزرگ: بزرگتر و عمیقتر، دیرتر خوب میشود و گاهی جای کمرنگی باقی میگذارد.
- آفت هرپتیفرم: چند زخم بسیار ریز که کنار هم ظاهر میشوند. با وجود نامش ربطی به ویروس تبخال ندارد.
چرا آفت ایجاد میشود؟
علت قطعی آفت هنوز بهطور کامل روشن نیست، اما عوامل زیر در بروز یا تکرار آن نقش دارند:
- آسیب موضعی: گاز گرفتن گونه، برس سخت مسواک، لبهی تیز دندان یا پروتز.
- استرس و کمخوابی، که شایعترین محرک گزارششده است.
- کمبود آهن، ویتامین B۱۲، فولات یا روی.
- تغییرات هورمونی، از جمله در دورهی قاعدگی.
- برخی غذاها مانند آجیل، شکلات، مرکبات و غذاهای بسیار تند در افراد مستعد.
- خمیردندانهای حاوی سدیم لوریل سولفات، در بعضی افراد.
- بیماریهای زمینهای گوارشی یا ایمنی، در موارد آفت مکرر و شدید.
درمان و تسکین آفت
آفت معمولی معمولاً خودبهخود خوب میشود و هدف درمان، کم کردن درد و کوتاهتر کردن دوره است:
- ژلها و پمادهای موضعی بیحسکننده یا کورتیکواستروئید موضعی، با تجویز دندانپزشک.
- دهانشویههای ضدالتهاب یا آنتیسپتیک برای کاهش درد و پیشگیری از عفونت ثانویه.
- پرهیز از غذاهای تند، ترش، شور و بسیار داغ تا زمان بهبود.
- استفاده از مسواک نرم و در صورت تکرار، امتحان خمیردندان بدون سدیم لوریل سولفات.
- برطرف کردن منبع آسیب: تراش لبهی تیز دندان یا اصلاح پروتز نامناسب.
- جبران کمبود آهن یا ویتامین، در صورتی که آزمایش آن را نشان دهد.
داروهای بدون نسخه و درمانهای خانگی ممکن است درد را کم کنند، اما اگر زخم در بازهی معمول خوب نشد، جای آزمونوخطا نیست.
کدام زخم دهان باید بررسی شود؟
بیشتر زخمهای دهان آفتاند و خطری ندارند. تفاوت آفت معمولی با زخمی که باید دیده شود، در چند نکتهی ساده خلاصه میشود:
نکتهی مهم این است که بیدردی خبر خوبی نیست. آفت دردناک است و همین درد باعث میشود بیمار پیگیری کند. زخمی که درد ندارد و خوب هم نمیشود، دقیقاً همان چیزی است که دیر تشخیص داده میشود.
زخم بیدردی که بیش از دو هفته باقی مانده، حاشیهی سفت دارد یا همیشه در یک نقطهی ثابت برمیگردد، باید توسط متخصص دیده شود. در چنین مواردی گاهی نمونهبرداری لازم میشود تا ماهیت ضایعه روشن شود.
- زخمی که بیش از دو هفته باقی مانده است
- زخمی که درد ندارد اما خوب هم نمیشود
- حاشیهی سفت، برجسته یا بافت غیرعادی در اطراف زخم
- زخمی که همیشه در یک نقطهی ثابت تکرار میشود
- آفتهای بسیار مکرر، همراه با کاهش وزن یا علائم گوارشی
- خونریزی، بیحسی یا اشکال در بلع و حرکت زبان
اگر زخمی در دهان دارید که از بازهی معمول گذشته است، بررسی آن ساده است و معمولاً خیالتان را راحت میکند. مشاورهی تلفنی مطب رایگان است و برای معاینه میتوانید آنلاین نوبت بگیرید.
این مطلب جنبهی آموزشی دارد و جایگزین معاینه و مشاورهی حضوری نیست. برای تشخیص و درمان، حتماً به دندانپزشک یا متخصص مراجعه کنید.