لیکن پلان دهانی چیست؟
لیکن پلان دهانی (Oral Lichen Planus) یک بیماری التهابی مزمن مخاط دهان است که تصور میشود در اثر واکنش نابهجای سیستم ایمنی بدن ایجاد میشود. در این وضعیت، سلولهای ایمنی به بافت پوششی مخاط دهان حمله میکنند و التهابی طولانیمدت ایجاد میشود.
مهم است بدانید این بیماری واگیردار نیست و از فردی به فرد دیگر منتقل نمیشود؛ نه از راه بوسیدن، نه استفادهی مشترک از ظروف و نه هیچ تماس دیگری.
علائم لیکن پلان دهانی
علائم بسته به نوع بیماری متفاوت است. برخی افراد هیچ ناراحتی ندارند و ضایعه بهطور اتفاقی در معاینهی دندانپزشکی دیده میشود؛ در برخی دیگر درد و سوزش زندگی روزمره را مختل میکند. شایعترین علائم عبارتاند از:
- خطوط سفید توریشکل روی مخاط، که به خطوط ویکهام (Wickham) معروفاند
- قرمزی مخاط دهان
- زخم یا نواحی فرسایشی دردناک
- احساس سوزش، بهویژه هنگام مصرف غذاهای تند، ترش یا داغ
- حساسیت و درد هنگام غذا خوردن یا مسواک زدن
این ضایعات معمولاً در سطح داخلی گونهها، زبان، لثهها و لبها دیده میشوند و اغلب در دو طرف دهان بهصورت قرینه ظاهر میگردند.
علت لیکن پلان دهانی چیست؟
علت دقیق این بیماری هنوز بهطور کامل مشخص نشده است، اما عوامل زیر میتوانند در بروز یا تشدید آن نقش داشته باشند:
- اختلال در عملکرد سیستم ایمنی بدن
- استرس، که معمولاً باعث تشدید علائم میشود
- برخی داروها
- واکنش به بعضی مواد ترمیمی دندان، در موارد نادر
- همراهی با برخی بیماریهای زمینهای دیگر
تشخیص چگونه انجام میشود؟
تشخیص لیکن پلان دهانی بر عهدهی دندانپزشک یا متخصص پاتولوژی دهان، فک و صورت است و معمولاً شامل معاینهی بالینی کامل مخاط دهان و بررسی سابقهی پزشکی و داروهای مصرفی میشود.
در مواردی که ظاهر ضایعه قطعی نیست یا باید بیماریهای دیگر کنار گذاشته شوند، نمونهبرداری (بیوپسی) انجام میشود. بیوپسی با بیحسی موضعی انجام میگیرد و نمونه برای بررسی میکروسکوپی به آزمایشگاه آسیبشناسی فرستاده میشود. این مرحله اهمیت زیادی دارد، چون ضایعات سفید و قرمز دهان میتوانند ظاهری شبیه به هم و ماهیتی کاملاً متفاوت داشته باشند.
درمان لیکن پلان دهانی
هدف درمان، کنترل علائم و کاهش التهاب است. باید صادقانه گفت که درمان قطعی برای حذف کامل این بیماری وجود ندارد، اما در بیشتر بیماران علائم بهخوبی کنترل میشود. گزینههای درمانی شامل موارد زیر است:
- کورتیکواستروئیدهای موضعی به شکل ژل، پماد یا دهانشویه
- داروهای تعدیلکنندهی سیستم ایمنی در موارد مقاوم به درمان
- درمان عفونت قارچی همراه، در صورت وجود
- پیگیری منظم توسط دندانپزشک یا متخصص پاتولوژی دهان
آیا لیکن پلان دهانی خطر سرطان دارد؟
درصد کمی از موارد لیکن پلان دهانی، بهویژه انواع فرسایشی و طولانیمدت، ممکن است با افزایش خطر بروز سرطان مخاط دهان همراه باشند. این خطر کم است و نباید موجب نگرانی شدید شود، اما دقیقاً به همین دلیل، پیگیری منظم و بررسی هرگونه تغییر جدید ضروری است. تشخیص زودهنگام تعیینکنندهترین عامل در نتیجهی درمان ضایعات بدخیم دهان است.
- ایجاد زخم جدید یا بزرگتر شدن ضایعات موجود
- درد شدید یا اختلال در غذا خوردن
- خونریزی مکرر از محل ضایعه
- زخمی که بیش از دو تا سه هفته باقی بماند
- پیدایش توده یا سفتی در محل ضایعه
در بیشتر افراد، با درمان مناسب و مراجعات دورهای، علائم بهخوبی کنترل میشود و کیفیت زندگی حفظ میگردد. اگر ضایعهای در دهان دارید که نگرانتان کرده است، مشاورهی تلفنی مطب رایگان است.
این مطلب جنبهی آموزشی دارد و جایگزین معاینه و مشاورهی حضوری نیست. برای تشخیص و درمان، حتماً به دندانپزشک یا متخصص مراجعه کنید.